đổi mới phương pháp dạy học môn toán
đổi mới phương pháp dạy học môn toán
Đến nay, chúng ta đã triển khai tập huấn GV thực hiện chương trình và SGK môn Toán qua các lớp 10, 11 và 12. Trong đó có nội dung đổi mới PPDH môn Toán ở trường THPT.
Nội dung tập huấn GV đổi mới PPDH môn Toán THPT, mà chúng tôi đề cập, gồm 3 phần, được triển khai trong 3 năm, theo kế hoạch tập huấn của Bộ.
Phần 1, chúng tôi đã giới thiệu với GV về định hướng và các giải pháp đổi mới PPDH môn Toán ở trường phổ thông; thiết kế bài học theo định hướng đổi mới,...Các nội dung đó được biên soạn trong Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình và sách giáo khoa môn Toán lớp 10 Trung học phổ thông năm 2006, ở Phần III: Đổi mới phương pháp dạy học.
đổi mới phương pháp dạy học môn toán
Phần 2, chúng tôi giới thiệu tiếp về các PPDH thường được áp dụng trong dạy học ở trường phổ thông (quan niệm, ưu nhược điểm chính, lời khuyên khi sử dụng,...) và phương pháp dạy học tích cực cùng với một số PPDH nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của người học. Nội dung này góp phần giúp GV lựa chọn PPDH tương thích với mục tiêu và nội dung dạy học, được biên soạn Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình và sách giáo khoa môn Toán lớp 11 THPT năm 2007
Phần 3, chúng tôi tiếp tục giới thiệu về PPDH, quan điểm dạy học, phương tiện dạy học, qua đó giúp GV trong việc lựa chọn PPDH sao cho phù hợp với mục tiêu, nội dung và phương tiện dạy học,....
Với 3 nội dung như vậy, chúng tôi mong muốn giúp các GV hình dung được về cơ bản PPDH và đổi mới PPDH được đề cập trên các phương diện:
Phần 1. Sử dụng PPDH
1. Một số vấn đề cần lưu ý
a) Các mối quan hệ
Muốn sử dụng PPDH có hiệu quả ta cần chú ý đến các mối quan hệ sau:
Quan hệ giữa mục đích và PPDH: Mục đích dạy học hiện nay là đào tạo con người năng động, sáng tạo vì vậy các PPDH tích cực, chủ động, sáng tạo được sử dụng trong quá trình đổi mới PPDH. Mục đích có tác dụng định hướng cho PPDH trong khi dạy học mỗi nội dung cụ thể.
Quan hệ giữa nội dung và phương pháp: Phương pháp dạy học phải phù hợp với nội dung dạy học hay nội dung dạy học nào thì phương pháp dạy học ấy. Chẳng hạn, muốn hình thành kĩ năng thì phải tăng cường thực hành; muốn chuyển tải nội dung kiến thức nhiều trong một thời gian ngắn thì khó có thể tránh khỏi phương pháp thuyết trình, độc thoại. Tức là, nội dung dạy học và phương pháp dạy học có quan hệ tương hỗ, tác động qua lại trong quá trình dạy học. Nhưng ảnh hưởng theo chiều từ nội dung đến phương pháp có phần mạnh hơn, chủ đạo hơn.
Quan hệ giữa phương pháp
và phương tiện dạy học:
Phương tiện dạy học là những công cụ mà GV và HS sử dụng trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học. Mỗi thiết bị chứa đựng trong nó một nội dung giáo dục nhất định, giữa thiết bị và nội dung có sự đẳng cấu. Khi đã lựa chọn một phương pháp dạy học nào đó thì GV cũng cần tính đến phương tiện nào giúp cho việc chuyển tải kiến thức đến HS một cách hiệu quả nhất.
Như vậy, ngoài tính phụ thuộc thiết bị còn có tính độc lập và có tác dụng đến PPDH của GV. Tuy nhiên, cần nhận thức rằng phương tiện dù hiện đại đến đâu thì cũng chỉ là công cụ trong tay người GV, là thiết bị hỗ trợ người thầy trong quá trình dạy học.
b) Phối hợp các PPDH
Một điểm cần lưu ý khi sử dụng PPDH là không có PPDH vạn năng, không có PPDH nào duy nhất tốt hơn các PPDH khác để có thể thay thế cho các PPDH truyền thống nhằm sử dụng nó phục vụ cho việc đổi mới PPDH.
Mỗi PPDH đều có mặt mạnh và nhược điểm nhất định, chúng tôi đã có dịp đề cập trong tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình và sách giáo khoa môn Toán lớp 11 Trung học phổ thông năm 2007, ở Phần III: Đổi mới phương pháp dạy học.
Do đó, trong thực tiễn, khi thiết kế và tiến hành bài học mỗi GV cần lựa chọn, phối hợp các PPDH sao cho đạt được mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý khi sử dụng phối hợp các PPDH bao giờ cũng có một PPDH chủ đạo, phù hợp với đối tượng HS cụ thể, phù hợp với nội dung dạy học đã chọn, phù hợp với mục tiêu dạy học đã đặt ra, phù hợp với điều kiện địa phương hiện có.
2. Lựa chọn phương pháp dạy học
Để lựa chọn PPDH phù hợp và có cơ sở khoa học, nên tiến hành các việc sau đây:

Thứ nhất, tìm hiểu ưu nhược điểm của các PPDH. Có thể tham khảo ưu nhược điểm của một số PPDH qua bảng sau:
1. PP dùng lời
2. PP trực quan
3. PP thực hành
Chuyển tải được một lượng kiến thức lớn trong một thời gian ngắn, phát triển tư duy trừu tượng
Khó tiếp thu
Người học về cơ bản thụ động
Không phát triển được kinh nghiệm của HS
- Hiệu quả được nâng cao nhờ biểu tượng tri giác được
- Phát triển từ duy trực quan hình tượng
- Tốn thời gian chuẩn bị
- Hạn chế phát triển tư duy trừu tượng
- Hình thành kĩ năng, kĩ xảo
- Củng cố kiến thức lí thuyết với thực hành ứng dụng
- Người học hứng thú, nhớ lâu
- Tốn thời gian chuẩn bị
- Mất thời gian triển khai trên lớp
3. PP thực hành
- Hình thành kĩ năng, kĩ xảo
- Củng cố kiến thức lí thuyết với thực hành ứng dụng
- Người học hứng thú, nhớ lâu
- Tốn thời gian chuẩn bị
Mất thời gian triển khai trên lớp
Truyền đạt thông tin nhanh, mạch lạc, hệ thống- Củng cố trí nhớ
- Hình thành kĩ năng, kĩ xảo
- Hạn chế tính độc lập, tư duy
5. PPDH chương trình hoá
Phân hoá, cá nhân hoá việc lĩnh hội tri thức
Kiểm tra thương xuyên quá trình lĩnh hội tri thức
- Điều khiển quá trình lĩnh hội
Tốn thời gian
Hạn chế tính giáo dục của bài học
Hạn chế tư duy độc lập
- Hạn chế khả năng tìm tòi, nghiên cứu
6. PP tìm kiếm nêu vấn đề
Phát triển kĩ năng hoạt động nhận thức
- Phát triển năng lực hoạt động độc lập
Tốn thời gian
- không hiệu quả nếu nội dung quá khó đối với người học
7. PP làm việc độc lập của HS
Hình thành năng lực làm việc độc lập
Tạo niềm tin chiến thắng
Rèn kĩ năng, kĩ xảo
- Tạo, rèn và phát triển ý chí
Tốc độ dạy học chậm
- Có thể ảnh hưởng không tốt nhân cách người học, như các nhân, độc đoán, ...
Thứ hai, hiểu được khả năng của PPDH theo nhiệm vụ, nhịp độ và kết quả dạy học.
Thứ ba, để lựa chọn một PPDH nào đó ta cần xem xét, cân nhắc mối quan hệ giữa PPDH với nhiệm vụ, nội dung, đặc điểm HS, năng lực GV, điều kiện vật chất, thời gian, thiết bị.
Cho dù chưa thống nhất về định nghĩa nhưng qua các định nghĩa, theo các cách tiếp cận, có thể thấy phương pháp có những đặc điểm sau đây:
Phản ánh sự vận động của nội dung đã được quy định
Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa người dạy và người học
Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức
Phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của người học nhằm đạt được mục tiêu dạy học
Phần 2. Sử dụng phương tiện dạy học
. Thiết bị dạy học (TBDH) là một trong những điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học, là nội dung và nguồn thông tin giúp cho GV tổ chức và điều khiển hoạt động nhận thức của HS. Sử dụng có hiệu quả TBDH là một nhiệm vụ nặng nề, khó khăn của người thầy giáo. Người GV không những cần hiểu biết về TBDH, về kĩ thuật sử dụng chúng mà còn là người tổ chức, cố vấn để HS trở thành chủ thể hoạt động. Nếu sử dụng TBDH một cách tuỳ tiện, thiếu sự chuẩn bị chu đáo sẽ dẫn đến hiệu quả chẳng những không tăng mà nhiều lúc còn phản tác dụng.
a) Mục đích sử dụng TBDH
Hướng dẫn và đẩy mạnh hoạt động nhận thức, giúp học sinh (HS) hiểu sâu kiến thức, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường Trung học phổ thông (THPT).
Giúp HS hình dung một cách trực quan nội dung được